Wadau wasukuma mwani kutangazwa kama zao la biashara

 

NA SHOKA JUMA KIBUNI KWALE.

Baadhi ya wadau wanaitaka serikali ya kitaifa kulitambua rasmi zao la mwani kama zao la biashara ili kufungua kikamilifu uwezo wake wa kiuchumi kwa jamii za pwani.

Kulingana na Alfred Rono, Mratibu wa Mradi wa Mwani kutoka shirika la Plan International, mwani kwa sasa umeorodheshwa na kushughulikiwa kama samaki, licha ya kuwa ni mmea wa baharini wenye tabia na uzalishaji tofauti kabisa.

Alisema kuwa kuiweka upya hadhi ya mwani kama zao la biashara kutawafanya wakulima na wajasiriamali wa pwani kunufaika kwa kiwango sawa cha usaidizi wa sera na uwekezaji kama ilivyo kwa mazao ya kawaida kama kahawa, chai na miwa.

“Mwani si samaki; ni mmea wa baharini wenye uwezo wa kubadilisha maisha, hasa katika ukanda wa Pwani. Lakini kwa sababu hautambuliwi rasmi kama zao, wakulima hukosa fursa za usaidizi na miundombinu ya masoko,” alisema.

Alitoa wito kwa serikali kupitia sera zake za kilimo na kulijumuisha zao la mwani katika orodha ya mazao ya biashara yaliyopangwa kisheria.

Rono alisema hatua hiyo itafungua milango kwa masoko yenye mpangilio, upatikanaji wa mikopo, bima na hata huduma za ugani kwa wakulima wa mwani ambao kwa sasa wanaendesha shughuli zao bila mwongozo rasmi na msaada mdogo.

Alisema kilimo cha mwani, ambacho tayari kinafanyika katika baadhi ya maeneo ya kaunti za pwani kama Kwale, kimeonyesha matumaini kama chanzo cha kipato, hasa kwa wanawake na vijana.

Rono aliongeza kuwa mwani unahitajika sana kimataifa kwa matumizi ya kutengeneza bidhaa za chakula, vipodozi, dawa na hata mafuta ya mimea (biofuels).

“Nchi nyingine za kigeni zimejenga sekta za thamani ya mabilioni ya dola kutokana na mwani. Kenya ina uwezo sawa, lakini ni lazima tuchukulie kilimo cha mwani kwa uzito unaostahili,” alisema.

Alisema serikali inapaswa kuandaa sera sahihi na kuweka miundombinu itakayowawezesha wakulima na wawekezaji kuvuna fursa lukuki zilizopo katika sekta ya mwani.

Rono alibainisha kuwa kwa sasa, wakulima wa ndani wanakumbwa na changamoto kubwa za kupata masoko kutokana na ukosefu wa msaada na mfumo rasmi wa biashara.

Aliongeza kuwa changamoto hizo za masoko zimekwamisha ukuaji wa sekta hiyo licha ya kuwa na uwezo mkubwa wa kiuchumi.

Rono pia alisisitiza haja ya serikali kuunda mazingira rafiki yatakayovutia kampuni kuwekeza katika uzalishaji, usindikaji na usambazaji wa mwani.

Alisema kuimarisha mnyororo wa thamani na usambazaji kutahakikisha bidhaa za mwani zinapata bei nzuri nchini na kimataifa, na hivyo kuinua maisha ya jamii za pwani.

Mkurugenzi Msaidizi wa Mariculture kutoka Taasisi ya Utafiti wa Bahari na Uvuvi ya Kenya (KMFRI), Dkt. Antony Nzioka, aliunga mkono wito wa kulitambua mwani kama zao la biashara, akisema taasisi hiyo iko tayari kusaidia mpango huo kupitia utafiti na mapendekezo ya sera.

“Kama taasisi ya utafiti, tunatarajia kupendekeza rasmi mwani kuwa zao la biashara kwa sababu ya manufaa yake mengi si tu kwa uchumi, bali pia kwa mazingira,” alisema.

Dkt. Nzioka alisema kuwa kwa sababu mabadiliko ya tabianchi yanatishia aina za kawaida za kilimo, mwani unatoa njia mbadala ya kijani na endelevu.

Alisema zao hilo halihitaji maji safi, mbolea na ni rahisi kulikuza, hivyo kufaa kwa jamii za maeneo ya pwani.

Nzioka alieleza kuwa kulitambua mwani kama zao la biashara kutaboresha maisha na kuchangia katika usalama wa chakula na utofauti wa uchumi kitaifa.

“Tuna matarajio ya kupendekeza mwani kuwa zao la biashara kwa sababu ya faida zake nyingi,” alisema.

Nzioka alisema licha ya uwezo mkubwa wa kilimo cha mwani, Kenya bado haijautumia kikamilifu.

Alisema pwani ya Kenya ina mazingira yanayofaa na jamii zenye nia, lakini hukosa mfumo thabiti wa kukuza sekta hiyo.

Kulingana na Nzioka, utafiti unaonyesha kuwa mwani unaweza pia kulimwa kwenye mabwawa maalum ilimradi mazingira yawe na hali sawa na bahari kwa upande wa joto na chumvi.

Nzioka alisema KMFRI inaunga mkono juhudi za kupanua kilimo cha mwani na kukuza uwekezaji katika sekta hiyo, kwa lengo la kuongeza thamani na kuinua maisha ya jamii za pwani.

Alisema mwani ni mmea wa baharini na unapaswa kupewa heshima na uzito unaostahili katika juhudi za kukuza sekta ya uchumi wa buluu.

Dkt. Nzioka aliongeza kuwa kwa uwekezaji sahihi katika utafiti, uzalishaji na teknolojia ya baada ya kuvuna, mwani unaweza kuwa zao kuu la kuuza nje ya nchi.

Afisa wa KMFRI anayesimamia mradi wa mwani, Nora Magangi, alisema kuwa kilimo cha mwani kina uwezo mkubwa wa kuwawezesha wanawake, akibainisha kuwa asilimia kubwa ya wakulima wa mwani ni wanawake wa pwani.

Alieleza kuwa majaribio ya hivi karibuni yameonyesha kuwa zao hilo lina faida kubwa kiuchumi, na wanawake wengi tayari wamebadilisha maisha yao kupitia kilimo cha mwani na kusaidia familia zao.

Magangi alitoa wito kwa serikali kusaidia wakulima kupata cheti cha ubora kutoka Shirika la Viwango la Kenya (KEBS), hatua itakayowawezesha kufikia masoko ya kitaifa na kimataifa.

“Tuna bidhaa nyingi za mwani zinazotengenezwa na wakulima wa hapa lakini hazina nembo rasmi. Ikiwa serikali itasaidia kupata vyeti hivyo, itakuwa na mchango mkubwa kwa uchumi,” alisema.

Dkt. Antony Nzioka, Mkurugenzi Msaidizi wa Mariculture kutoka KMFRI, azungumza wakati wa mahojiano katika Maadhimisho ya Siku ya Mwani Duniani katika kijiji cha Mkunguni, Kaunti Ndogo ya Msambweni, Kaunti ya Kwale, Alhamisi, Juni 5, 2025.

Mratibu wa Mradi wa Mwani wa Plan International, Alfred Rono, azungumza katika mahojiano wakati wa Siku ya Mwani Duniani katika kijiji cha Mkunguni, Kaunti Ndogo ya Msambweni, Kaunti ya Kwale, Alhamisi, Juni 5, 2025.

Baadhi ya mwani uliopigwa picha wakati wa Maadhimisho ya Siku ya Mwani Duniani katika kijiji cha Mkunguni, Kaunti Ndogo ya Msambweni, Kaunti ya Kwale, Alhamisi, Juni 5, 2025.